Mèo bị suy thận: dấu hiệu nhận biết và cách điều trị

CẤP CỨU 24/7 Luôn sẵn sàng tiếp nhận

Mèo bị suy thận: dấu hiệu nhận biết và cách điều trị

22/11/2026
Tin tức

Điểm chính cần biết: Suy thận ở mèo là tình trạng thận mất dần (mạn tính) hoặc mất đột ngột (cấp tính) khả năng lọc chất thải khỏi máu. Thể mạn tính rất phổ biến ở mèo lớn tuổi: số liệu của Đại học Cornell cho thấy cứ 10 con mèo ngoài 10 tuổi có tới 4 con mắc, và con số này lên khoảng 8/10 ở mèo ngoài 15 tuổi. Biểu hiện ban đầu hay gặp là uống nhiều nước, đi tiểu nhiều, ăn kém dần và sụt cân; giai đoạn muộn có thể nôn, hôi miệng, lở loét miệng và kiệt sức. Suy thận mạn không chữa khỏi hẳn, nhưng khi được phát hiện kịp lúc và chăm đúng cách (thức ăn chuyên biệt cho thận, bù nước, kiểm soát huyết áp và các biến chứng), nhiều mèo vẫn sống khỏe thêm vài năm. Suy thận cấp là cấp cứu, vẫn có cơ hội hồi phục nếu xử trí nhanh.

Nếu mèo của bạn từ 7 tuổi trở lên và bạn thấy bé uống nước nhiều hơn hẳn, khay cát ướt nhiều hơn hoặc gầy đi dù vẫn ăn, nên cho bé kiểm tra máu và nước tiểu. Nếu mèo đột ngột bỏ ăn, nôn nhiều, không đi tiểu được hoặc vừa liếm phải hoa ly, hãy đi cấp cứu ngay.

Bài viết tham chiếu bộ hướng dẫn ISFM 2016 về bệnh thận mạn ở mèo, hệ thống phân giai đoạn IRIS (bản 2023), các tài liệu sức khỏe mèo của Cornell cùng một số nghiên cứu theo dõi dài hạn trên mèo bệnh thận.

1. Suy thận ở mèo là gì?

Suy thận là khi thận không còn làm tròn nhiệm vụ lọc máu và giữ cân bằng cho cơ thể mèo. Để hiểu vì sao bệnh gây ra nhiều triệu chứng khác nhau như vậy, trước hết cần biết thận của mèo đảm nhận những việc gì và bệnh được chia thành mấy dạng.

Suy thận mạn tính là một trong những bệnh thường gặp nhất ở mèo trên 10 tuổi

1.1. Thận của mèo làm những việc gì?

Mèo có hai quả thận nằm hai bên cột sống ở vùng thắt lưng. Mỗi quả chỉ cỡ một quả nho lớn, nhưng gánh gần như toàn bộ việc "dọn dẹp" và giữ thăng bằng cho cơ thể. Việc quen thuộc nhất là lọc máu: thận giữ lại những gì cơ thể cần và đẩy ure, creatinine cùng các chất thải khác ra ngoài theo nước tiểu.

Song song với việc lọc, thận còn quyết định cơ thể giữ lại bao nhiêu nước. Tổ tiên của mèo nhà sống ở vùng sa mạc, nên thận mèo cô đặc nước tiểu rất giỏi, giúp chúng khỏe mạnh dù uống ít. Khả năng này thường mất đi sớm nhất khi thận bắt đầu hỏng, vì thế người nuôi hay thấy mèo khát nước trước khi thấy bất kỳ thay đổi nào khác.

Ngoài ra, thận giữ cho nồng độ kali, natri, phốt pho và canxi trong máu ở mức ổn định, góp phần điều hòa huyết áp, chuyển hóa vitamin D và tiết ra hormone erythropoietin, chất ra hiệu cho tủy xương sản xuất hồng cầu.

Khi thận suy, tất cả các chức năng này cùng giảm theo. Chất thải tích tụ trong máu (gọi là tăng nitơ máu hay "ure huyết") khiến mèo buồn nôn, chán ăn; thận không giữ được nước khiến mèo khát và tiểu nhiều; thiếu erythropoietin gây thiếu máu; rối loạn điều hòa huyết áp gây tăng huyết áp.

1.2. Hai dạng suy thận: cấp tính và mạn tính

Bác sĩ thú y luôn tách bạch hai dạng suy thận, vì cách xử lý và triển vọng của chúng khác nhau rất nhiều.

Suy thận cấp, hay tổn thương thận cấp (AKI), là khi chức năng thận sụt giảm đột ngột chỉ trong vài giờ đến vài ngày. Thủ phạm thường là chất độc, tắc nghẽn đường tiểu, nhiễm trùng hoặc tình trạng sốc. Đây là một ca cấp cứu thực sự, nhưng nếu được xử trí kịp, thận có thể phục hồi một phần, có khi trở lại gần như bình thường.

Suy thận mạn, hay bệnh thận mạn (CKD), thì diễn ra chậm rãi: thận hư hại dần qua ít nhất ba tháng và phần đã mất không lấy lại được. Hướng dẫn của ISFM ghi nhận phần lớn mèo bệnh thận mạn, khi soi mô thận dưới kính hiển vi, đều có tình trạng viêm mô kẽ và xơ hóa. Nói cách khác, nhiều nguyên nhân khác nhau rốt cuộc đều dẫn về cùng một kiểu tổn thương.

Một con mèo có thể bị suy thận cấp chồng lên nền suy thận mạn có sẵn. Ngược lại, mèo sống sót sau một đợt suy thận cấp đôi khi mang tổn thương lâu dài, chuyển thành suy thận mạn.

2. Suy thận cấp khác suy thận mạn thế nào?

Tiêu chí Suy thận cấp Suy thận mạn
Tốc độ xuất hiện Đột ngột, vài giờ đến vài ngày Âm thầm, nhiều tháng đến nhiều năm
Đối tượng thường gặp Mọi lứa tuổi, mèo tiếp xúc chất độc, mèo đực tắc niệu đạo Chủ yếu mèo trung niên và già
Nguyên nhân hay gặp Hoa ly, chất chống đông (ethylene glycol), thuốc giảm đau, tắc niệu quản hoặc niệu đạo, sốc Thường không xác định được nguyên nhân cụ thể; tuổi tác là yếu tố nguy cơ chính
Dấu hiệu nổi bật Bỏ ăn đột ngột, nôn, lừ đừ nặng, tiểu rất ít hoặc không tiểu Uống nhiều, tiểu nhiều, gầy dần, lông xơ, ăn thất thường
Kích thước thận khi khám Bình thường hoặc to, có thể đau Thường nhỏ, gồ ghề
Khả năng hồi phục Có thể hồi phục nếu xử trí sớm Không hồi phục, chỉ làm chậm tiến triển
Mục tiêu điều trị Cứu sống, loại bỏ nguyên nhân, hỗ trợ thận vượt qua giai đoạn tổn thương Kéo dài thời gian sống, duy trì chất lượng sống

3. Dấu hiệu mèo suy thận theo từng giai đoạn

Biểu hiện của suy thận thay đổi theo mức độ tổn thương: giai đoạn đầu gần như không có gì đặc biệt, càng về sau dấu hiệu càng rõ. Nắm được các dấu hiệu theo từng giai đoạn giúp bạn đưa mèo đi khám trước khi bệnh trở nặng.

Khay cát ướt nhiều hơn, cục vón to hơn là dấu hiệu sớm mèo đi tiểu nhiều

3.1. Dấu hiệu sớm của suy thận mạn thường bị bỏ qua

Thận có "dự trữ" rất lớn. Theo bệnh viện thú y VCA, phải có ít nhất khoảng hai phần ba mô thận mất chức năng thì mèo mới bắt đầu biểu hiện ra ngoài. Vì vậy, ở giai đoạn đầu, nhiều mèo trông hoàn toàn bình thường, và những thay đổi nhỏ thường bị gia đình xem là chuyện "mèo già thì thế".

Thay đổi dễ nhận ra nhất là mèo uống nước nhiều hơn. Bát nước cạn nhanh hơn trước, bé hay quanh quẩn bên vòi nước, thậm chí uống cả nước trong chậu cây hay bồn rửa. Đi kèm với đó là đi tiểu nhiều: khay cát ướt nhanh, cục vón to và nhiều hơn, có bé còn tiểu ra ngoài khay vì không kịp.

Chuyện ăn uống cũng đổi khác nhưng rất từ từ. Mèo kén ăn hơn, hôm ăn hôm bỏ, và gầy đi đến mức khi vuốt lưng bạn sờ thấy rõ xương sống, xương hông. Một nghiên cứu năm 2016 theo dõi 569 mèo bệnh thận cho thấy cân nặng của chúng đã giảm dần trong nhiều tháng trước khi được chẩn đoán; nghĩa là nếu cân mèo đều đặn, bạn có thể bắt được tín hiệu này sớm. Bộ lông cũng thường khô, xơ, rối hơn vì bé mệt và ít tự chải chuốt.

3.2. Dấu hiệu khi bệnh tiến triển

Khi phần thận còn hoạt động thu hẹp lại, chất thải tích tụ ngày một nhiều trong máu và gây ra hội chứng ure huyết. Mèo bắt đầu buồn nôn: bé liếm môi, chảy dãi, nôn ra nước hoặc thức ăn, và có thể bỏ ăn nhiều ngày liền. Hệ quả là bé gầy rộc nhanh, cơ ở lưng và đùi sau teo nhỏ thấy rõ.

Người nuôi có thể ngửi thấy hơi thở mèo có mùi khai giống amoniac, và khi vạch miệng sẽ thấy những vết loét trên lưỡi hoặc nướu. Mèo ngày càng lờ đờ, ngủ nhiều, ít phản ứng khi được gọi. Do cơ thể thiếu nước, nhiều bé bị táo bón. Nướu nhợt nhạt là dấu hiệu thiếu máu, còn tình trạng yếu cơ, đi lại khó khăn hoặc cúi gằm cổ có thể là do kali trong máu xuống thấp.

3.3. Dấu hiệu do tăng huyết áp

Cornell cho biết khoảng 60% mèo bệnh thận mạn bị tăng huyết áp. Điều đáng lo là huyết áp cao thường không lộ ra cho đến khi đã gây hại cho các cơ quan khác. Mắt là nơi hay bị ảnh hưởng nhất: võng mạc có thể bong ra, khiến mèo mù đột ngột, đồng tử giãn to, đi va vào đồ đạc, đôi khi thấy cả máu trong mắt. Khi não bị ảnh hưởng, mèo có thể loạng choạng, co giật hoặc kêu bất thường về đêm. Tim phải làm việc vất vả hơn nên bác sĩ có thể nghe thấy tiếng thổi hoặc nhịp tim nhanh. Vì những lẽ đó, đo huyết áp luôn nằm trong danh sách kiểm tra của mèo bệnh thận.

3.4. Dấu hiệu gợi ý suy thận cấp

Suy thận cấp thường diễn tiến nhanh với các biểu hiện: bỏ ăn đột ngột, nôn nhiều (có thể có máu), cực kỳ mệt mỏi, đau vùng thắt lưng, tiểu rất ít hoặc không tiểu được, có khi co giật. Nhiều mèo đã ở trạng thái sốc khi đến phòng khám. Mèo đực ngồi khay rặn mãi không có giọt nước tiểu nào là trường hợp đặc biệt khẩn cấp vì có thể bị tắc niệu đạo; xem thêm bài mèo bị bí tiểu.

Những biểu hiện trên cũng có thể gặp ở cường giáp, tiểu đường, bệnh gan hay nhiều bệnh khác. Chỉ xét nghiệm mới xác định được thận có thực sự bị suy hay không.

4. Vì sao mèo bị suy thận?

4.1. Nguyên nhân suy thận cấp

Nguyên nhân gây suy thận cấp mà người nuôi ít ngờ tới nhất là hoa ly (lily) và hoa hiên. Mọi bộ phận của cây đều độc với mèo, kể cả phấn hoa dính trên lông hay nước trong bình cắm, và chỉ một lượng rất nhỏ cũng đủ gây hại cho thận. Một chất độc khác là ethylene glycol trong nước làm mát xe: chất này có vị ngọt nên mèo dễ liếm phải khi nó rò rỉ xuống sàn.

Thuốc của người cũng là mối nguy thường gặp. Các thuốc giảm đau chống viêm như ibuprofen, một số kháng sinh và thuốc hóa trị đều có thể làm tổn thương thận mèo, ngay cả với lượng mà người nuôi nghĩ là "chút xíu".

Bên cạnh chất độc, tắc nghẽn đường tiết niệu là nhóm nguyên nhân rất quan trọng. Ở mèo đực, niệu đạo hẹp dễ bị nghẽn bởi sỏi hoặc nút nhầy. Sỏi kẹt ở niệu quản, đoạn ống dẫn nước tiểu từ thận xuống bàng quang, ngày càng được ghi nhận là thủ phạm quan trọng của suy thận cấp ở mèo. Ngoài ra, viêm bể thận do nhiễm trùng, sốc, mất máu, sốc nhiệt hay tụt huyết áp kéo dài trong lúc gây mê cũng có thể làm thận ngừng hoạt động đột ngột.

4.2. Nguyên nhân và yếu tố liên quan đến suy thận mạn

Ở phần lớn mèo, bác sĩ không tìm ra một nguyên nhân duy nhất. Cornell nhận định tuổi tác là yếu tố nguy cơ duy nhất đã được xác định rõ: thận hao mòn dần theo năm tháng, và mèo càng sống lâu thì khả năng mắc bệnh càng cao.

Dù vậy, có một số bệnh được biết là có thể dẫn đến suy thận mạn. Mèo từng trải qua một hay nhiều đợt tổn thương thận cấp thường mang theo phần thận đã hỏng. Bệnh thận đa nang là bệnh di truyền, gặp nhiều ở mèo Ba Tư, Exotic và các giống lai từ chúng, khiến mô thận bị thay dần bằng các túi dịch. Mèo Abyssinian và mèo Xiêm có thể bị lắng đọng amyloid trong thận; viêm cầu thận, sỏi thận và viêm bể thận mạn cũng góp phần làm thận suy dần.

Một số bệnh toàn thân cũng tấn công thận, như ung thư hạch (lymphoma) hay FIP thể khô (xem bài bệnh FIP ở mèo). Bệnh nha chu nặng và tăng huyết áp kéo dài cũng được cho là có liên quan, dù cơ chế đến nay chưa thật rõ.

5. Bác sĩ chẩn đoán suy thận ở mèo như thế nào?

Không thể kết luận mèo bị suy thận chỉ vì bé uống nhiều nước. Bác sĩ cần kết hợp khám lâm sàng với một bộ xét nghiệm, và thường phải lặp lại sau vài tuần để xác nhận tình trạng ổn định trước khi phân giai đoạn.

Xét nghiệm máu và nước tiểu là cách duy nhất để đánh giá chính xác chức năng thận của mèo

5.1. Các xét nghiệm chính

Xét nghiệm Đánh giá điều gì Lưu ý
Creatinine máu Mức chất thải từ cơ trong máu, phản ánh khả năng lọc của thận Cornell lưu ý creatinine thường chỉ vượt ngưỡng khi khoảng ba phần tư chức năng thận đã mất; mèo gầy, teo cơ có thể có creatinine "bình thường giả"
SDMA Chỉ dấu chức năng thận ít phụ thuộc khối cơ Tăng sớm hơn, khi thận mất khoảng 40% chức năng; SDMA tăng kéo dài trên 14 µg/dL gợi ý bệnh thận giai đoạn sớm
Ure (BUN) Chất thải từ chuyển hóa đạm Chịu ảnh hưởng của bữa ăn, mất nước, xuất huyết tiêu hóa
Tỷ trọng nước tiểu (USG) Khả năng cô đặc nước tiểu Một trong những dấu hiệu sớm nhất; mèo khỏe thường cô đặc tốt, nước tiểu loãng kèm tăng creatinine gợi ý bệnh thận
Tỷ lệ protein/creatinine niệu (UPC) Mức thất thoát đạm qua nước tiểu Đạm niệu cao đi kèm tiên lượng xấu hơn; dùng để phân tiểu giai đoạn
Huyết áp tâm thu Phát hiện tăng huyết áp Đo nhiều lần, khi mèo bình tĩnh; huyết áp cao cần điều trị để bảo vệ mắt, não, tim
Điện giải: phốt pho, kali, canxi Biến chứng chuyển hóa Phốt pho cao làm bệnh tiến triển nhanh; kali thấp gây yếu cơ
Công thức máu Thiếu máu Thiếu máu là dấu hiệu bệnh đã ở mức trung bình đến nặng
Cấy nước tiểu Nhiễm trùng đường tiểu, viêm bể thận Mèo bệnh thận dễ bị nhiễm trùng tiểu mà ít triệu chứng
Siêu âm, X-quang bụng Kích thước, cấu trúc thận, sỏi, nang, tắc nghẽn Rất quan trọng khi nghi suy thận cấp hoặc sỏi niệu quản

ISFM khuyên mèo bước vào tuổi trung niên nên được tầm soát hằng năm: thăm khám, thử máu, thử nước tiểu và đo huyết áp. Tìm hiểu thêm về xét nghiệm sinh hóa cho thú cưng và siêu âm cho mèo.

5.2. Vì sao cần xét nghiệm lại?

Một kết quả creatinine cao đơn lẻ chưa đủ để kết luận suy thận mạn. Mèo mất nước, vừa ăn nhiều đạm hoặc đang bị tắc đường tiểu đều có thể làm chỉ số tăng tạm thời. IRIS nhấn mạnh việc phân giai đoạn chỉ áp dụng khi mèo đã được bù đủ nước và ổn định, dựa trên ít nhất hai lần xét nghiệm.

6. Các giai đoạn suy thận mạn theo IRIS

Sau khi chẩn đoán, bác sĩ thường xếp bệnh thận mạn của mèo vào một trong bốn giai đoạn theo hệ thống IRIS. Giai đoạn càng cao, chức năng thận còn lại càng ít.

Giai đoạn IRIS Creatinine máu (µmol/L) SDMA (µg/dL) Biểu hiện thường gặp
Giai đoạn 1 Dưới 140 Dưới 18 Chưa có triệu chứng; phát hiện qua nước tiểu loãng, SDMA tăng nhẹ kéo dài, đạm niệu hoặc hình ảnh thận bất thường
Giai đoạn 2 140–250 18–25 Triệu chứng nhẹ hoặc chưa rõ, có thể uống nhiều, tiểu nhiều
Giai đoạn 3 251–440 26–38 Bắt đầu có biểu hiện ngoài thận: chán ăn, sụt cân, nôn, thiếu máu
Giai đoạn 4 Trên 440 Trên 38 Ure huyết nặng, nguy cơ cao xảy ra các đợt khủng hoảng ure

Ngoài ra, mỗi mèo còn được phân "tiểu giai đoạn" dựa trên mức đạm niệu (UPC) và huyết áp tâm thu, vì hai yếu tố này ảnh hưởng mạnh tới tiên lượng và lựa chọn thuốc. Ngưỡng cụ thể và cách diễn giải cần do bác sĩ thú y đánh giá trên từng bé.

7. Điều trị suy thận mạn ở mèo

Suy thận mạn không thể chữa khỏi, nhưng có thể làm chậm tiến triển và giúp mèo sống thoải mái hơn. Khuyến nghị năm 2023 của IRIS chia điều trị thành hai nhóm mục tiêu: làm chậm tổn thương thận (quan trọng ở giai đoạn 1–2) và kiểm soát triệu chứng để giữ chất lượng sống (quan trọng hơn từ giai đoạn 3). Mỗi bé cần một kế hoạch riêng, được bác sĩ thay đổi dần qua các lần tái khám.

Chế độ ăn dành riêng cho mèo bệnh thận là nền tảng quan trọng nhất trong điều trị suy thận mạn

7.1. Thức ăn chuyên biệt cho thận

Đây là biện pháp có bằng chứng mạnh nhất. Thức ăn cho thận được giảm phốt pho, điều chỉnh lượng đạm, bổ sung omega-3 và kali, và hiệu quả của nó đã được kiểm chứng qua nhiều nghiên cứu.

Năm 2000, Elliott và cộng sự theo dõi 50 mèo bệnh thận và nhận thấy nhóm được ăn thức ăn cho thận sống trung vị 633 ngày, gấp hơn hai lần so với 264 ngày ở nhóm ăn thức ăn thông thường. Sáu năm sau, thử nghiệm ngẫu nhiên của Ross và cộng sự trên mèo giai đoạn 2–3 cho kết quả còn rõ hơn: suốt hai năm, không con nào trong nhóm ăn thức ăn cho thận gặp khủng hoảng ure hay chết vì thận, trong khi 26% mèo ở nhóm còn lại rơi vào khủng hoảng ure.

IRIS khuyến nghị bắt đầu chế độ ăn thận từ giai đoạn 2. Thách thức lớn nhất là mèo thường không thích thức ăn mới. Cần chuyển đổi từ từ trong 2–4 tuần, trộn dần với thức ăn cũ, và không chuyển thức ăn khi mèo đang buồn nôn hoặc đang nằm viện để tránh mèo "ghét" luôn món mới. Một con mèo chịu ăn đủ năng lượng vẫn quan trọng hơn việc ép ăn đúng loại thức ăn.

7.2. Bù nước và giữ mèo không bị mất nước

Thận yếu không còn cô đặc được nước tiểu, nên mèo bệnh thận mất nước liên tục qua đường tiểu. Cách đơn giản nhất để bù lại là đưa nước vào qua bữa ăn: chuyển sang pate hoặc thức ăn ướt, hoặc trộn thêm nước vào thức ăn. Bạn cũng nên đặt nhiều bát nước ở những chỗ mèo hay nằm, hoặc dùng đài phun nước, vì nhiều bé thích uống nước chảy hơn nước đứng yên.

Khi những cách này không đủ, bác sĩ có thể chỉ định truyền dịch dưới da tại nhà (xem phần riêng bên dưới). Còn với mèo mất nước nặng hoặc đang trong đợt bệnh trở nặng, truyền dịch tĩnh mạch tại phòng khám là lựa chọn nhanh và an toàn hơn.

7.3. Kiểm soát các biến chứng

Vấn đề Vì sao cần xử lý Hướng xử lý thường gặp
Phốt pho máu cao Làm bệnh thận tiến triển nhanh hơn, gây cường cận giáp thứ phát Chế độ ăn thận; thêm thuốc gắn phốt pho trộn vào thức ăn nếu chưa đạt mục tiêu
Tăng huyết áp Gây mù, tổn thương não, tim và thận Thuốc hạ áp, đo huyết áp lại định kỳ
Đạm niệu Liên quan đến tiên lượng xấu Thuốc giảm đạm niệu theo chỉ định bác sĩ
Kali thấp Yếu cơ, chán ăn, bệnh nặng thêm Bổ sung kali đường uống
Buồn nôn, chán ăn Mèo bỏ ăn sẽ sụt cân, suy kiệt nhanh Thuốc chống nôn, thuốc kích thích thèm ăn, bảo vệ dạ dày khi cần
Thiếu máu Mệt mỏi, yếu, niêm mạc nhợt Thuốc kích thích tạo hồng cầu dạng tiêm hoặc uống, bổ sung sắt khi cần
Táo bón Hay gặp do mất nước Tăng nước, chất xơ hoặc thuốc nhuận tràng phù hợp với mèo
Nhiễm trùng tiểu Có thể gây viêm bể thận, đẩy nhanh suy thận Cấy nước tiểu và dùng kháng sinh phù hợp

Bài viết không nêu tên thuốc cụ thể hay liều dùng vì việc chọn thuốc phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, kết quả xét nghiệm và các bệnh đi kèm như cường giáp hay bệnh tim. Không ít thuốc của người là chất độc với thận mèo; tuyệt đối không tự cho mèo uống thuốc khi chưa hỏi bác sĩ.

7.4. Các lựa chọn chuyên sâu

Lọc máu (thận nhân tạo) và ghép thận đã được thực hiện ở một số trung tâm thú y chuyên sâu trên thế giới, nhưng chi phí rất cao, đòi hỏi trang thiết bị đặc biệt và chưa phổ biến. Ở phần lớn trường hợp, điều trị nội khoa kết hợp chăm sóc tại nhà vẫn là hướng chính.

8. Điều trị suy thận cấp ở mèo

Suy thận cấp cần nhập viện và điều trị tích cực. Mục tiêu là loại bỏ nguyên nhân, giúp thận vượt qua giai đoạn tổn thương và chờ thận hồi phục.

Việc đầu tiên là xử lý thủ phạm. Nếu mèo mới ngộ độc trong vài giờ, bác sĩ có thể gây nôn hoặc dùng thuốc giải độc; việc này chỉ nên làm tại cơ sở thú y, vì gây nôn sai cách ở nhà có thể khiến mèo bị sặc. Nếu nguyên nhân là tắc nghẽn, bác sĩ sẽ khai thông niệu đạo hoặc niệu quản; nếu là nhiễm trùng, mèo sẽ được điều trị nhiễm trùng.

Cùng lúc đó, mèo được truyền dịch tĩnh mạch để bù nước, điều chỉnh điện giải và giúp thận tạo nước tiểu. Lượng nước tiểu được theo dõi sát, vì đó là thước đo quan trọng nhất cho thấy thận có đang đáp ứng hay không. Bác sĩ cũng kiểm soát kali máu cao, rối loạn toan kiềm, tình trạng nôn và đau. Với những ca thận đã ngừng tạo nước tiểu, lọc máu là cơ hội cuối, nhưng chỉ thực hiện được nếu có thể chuyển mèo đến trung tâm chuyên sâu có thiết bị này.

Thời gian vàng rất quan trọng. Với ngộ độc hoa ly, mèo được điều trị trong vòng vài giờ đầu có triển vọng hồi phục cao hơn hẳn so với mèo đến muộn, lúc đã ngừng tiểu. Nếu nghi mèo tiếp xúc chất độc, hãy mang theo cây hoa, bao bì thuốc hoặc hóa chất khi đến phòng khám.

Theo bệnh viện thú y VCA, khả năng hồi phục lâu dài phụ thuộc mức độ tổn thương, vì mô thận khó tái tạo. Một tỷ lệ đáng kể mèo sống sót có thể chuyển thành suy thận mạn và cần theo dõi suốt đời.

9. Truyền dịch dưới da cho mèo tại nhà

Truyền dịch dưới da là đưa một lượng dịch vô khuẩn vào lớp da lỏng ở vùng gáy hoặc lưng mèo, dịch sẽ được hấp thu dần vào cơ thể. Đây là cách phổ biến để hỗ trợ mèo suy thận mạn giai đoạn 3–4 hoặc mèo hay bị mất nước. Cornell cho biết dịch có thể được truyền tại nhà với tần suất từ mỗi ngày đến vài ngày một lần, tùy nhu cầu của từng bé.

Truyền dịch dưới da tại nhà giúp nhiều mèo suy thận mạn duy trì đủ nước theo chỉ định của bác sĩ

Trước khi bắt đầu, có vài điều người nuôi cần nắm rõ. Truyền dịch dưới da chỉ nên làm khi bác sĩ đã chỉ định cụ thể loại dịch, lượng dịch và tần suất. Truyền quá nhiều có thể gây quá tải dịch, đặc biệt nguy hiểm cho mèo có bệnh tim đi kèm.

Bạn cũng không nên tự học qua video. Hãy nhờ bác sĩ hoặc kỹ thuật viên hướng dẫn trực tiếp cách cầm kim, sát khuẩn, giữ mèo, rồi tự làm thử vài lần ngay tại phòng khám dưới sự giám sát. Ở nhà, chọn một góc yên tĩnh, làm ấm túi dịch đến gần nhiệt độ cơ thể và thưởng cho bé sau mỗi lần để bé bớt sợ.

Sau khi truyền, khối dịch dưới da sẽ nhỏ dần trong vài giờ. Nếu chỗ truyền sưng đỏ, rỉ dịch, dịch không tan sau nhiều giờ, hoặc mèo thở nhanh, ho, phù chân, hãy báo ngay cho bác sĩ.

Không phải mèo nào cũng chịu hợp tác. Nếu việc truyền dịch khiến bé quá hoảng sợ hoặc người nuôi không thể duy trì, bàn với bác sĩ một cách bù nước khác.

10. Mèo bị suy thận sống được bao lâu?

Tiên lượng phụ thuộc chủ yếu vào giai đoạn bệnh tại thời điểm phát hiện, mức đạm niệu, phốt pho máu, mức thiếu máu và khả năng mèo chịu ăn.

Giai đoạn khi chẩn đoán Thời gian sống trung vị (nghiên cứu Boyd và cộng sự, 2008) Ghi chú
Giai đoạn 2 (mức creatinine cao trong giai đoạn này) Khoảng 1.151 ngày, hơn 3 năm Nhiều mèo sống lâu hơn nữa nếu được quản lý tốt
Giai đoạn 3 Khoảng 778 ngày, hơn 2 năm Cần chăm sóc chặt chẽ hơn
Giai đoạn 4 Khoảng 103 ngày Dao động rất lớn, có mèo sống vài năm

Số liệu của Cornell cũng tương tự: mèo chẩn đoán lúc giai đoạn 2 thường sống trung bình 2–3 năm, trong khi mèo phát hiện ở giai đoạn 4 trung bình dưới 6 tháng. Đạm niệu cao, phốt pho máu cao và thiếu máu đi kèm tiên lượng kém hơn.

Những con số này là trung vị của cả nhóm, không phải dự đoán cho riêng một con mèo. Có những bé ở giai đoạn 2 ổn định nhiều năm; cũng có bé tiến triển nhanh. Khám định kỳ để bắt bệnh sớm là cách chắc chắn nhất giúp mèo có thêm thời gian.

11. Theo dõi định kỳ khi mèo bị suy thận mạn

Bệnh thận mạn thay đổi theo thời gian nên phác đồ cũng phải thay đổi theo. Với mèo đang ổn định ở giai đoạn 1–2, các lần tái khám thường cách nhau 3–6 tháng. Mèo ở giai đoạn 3–4, hoặc vừa được đổi thuốc, cần gặp bác sĩ dày hơn, thường mỗi 1–3 tháng, có khi sớm hơn nữa. Riêng mèo vừa bắt đầu dùng thuốc hạ áp sẽ được hẹn đo lại huyết áp chỉ sau vài tuần để xem thuốc có tác dụng không.

Tái khám định kỳ giúp phát hiện sớm tăng huyết áp, thiếu máu và điều chỉnh phác đồ kịp thời

Mỗi lần tái khám thường gồm cân nặng, đánh giá thể trạng và khối cơ, đo huyết áp, xét nghiệm creatinine, SDMA, phốt pho, kali, công thức máu và nước tiểu. Người nuôi nên mang theo sổ ghi chép ở nhà để bác sĩ có thêm dữ liệu.

Gặp các biểu hiện sau thì đến phòng khám luôn, đừng đợi tới ngày hẹn:

Dấu hiệu Mức độ Gợi ý
Bỏ ăn hoàn toàn trên 24 giờ, nôn nhiều lần Khẩn Có thể là đợt khủng hoảng ure, cần truyền dịch
Tiểu rất ít hoặc rặn mà không ra nước tiểu Cấp cứu Có thể tắc nghẽn hoặc suy thận cấp chồng lên
Đột ngột mù, đồng tử giãn to, va vào đồ vật Cấp cứu Nghi tăng huyết áp gây bong võng mạc
Co giật, loạng choạng Cấp cứu Có thể do huyết áp cao hoặc rối loạn điện giải nặng
Yếu cơ, cúi gằm cổ, đi lảo đảo Khẩn Nghi kali máu thấp
Nướu trắng nhợt, thở nhanh khi nghỉ Khẩn Nghi thiếu máu nặng

12. Chăm sóc mèo suy thận tại nhà

Mèo suy thận chủ yếu được chăm ở nhà, nên người nuôi chính là "điều dưỡng" quan trọng nhất. Việc đầu tiên là quan sát và ghi chép: mỗi ngày bé ăn bao nhiêu, uống bao nhiêu, đi tiểu mấy lần, có nôn không. Một cuốn sổ nhỏ hay ghi chú trên điện thoại là đủ, và nó sẽ rất có ích cho bác sĩ ở lần tái khám. Nếu mèo bỏ ăn quá một ngày, đừng chờ đến lịch hẹn mà hãy liên hệ phòng khám. Bạn cũng nên cân bé mỗi 1–2 tuần bằng cân điện tử, vì sụt cân liên tục là tín hiệu phác đồ cần được điều chỉnh.

Giúp mèo ăn đủ là thử thách lớn nhất. Hâm ấm nhẹ thức ăn để mùi thơm hơn, chia thành nhiều bữa nhỏ và cho bé ăn ở chỗ yên tĩnh. Khi mèo còn buồn nôn, đừng cố đút, vì bé có thể sợ luôn món ăn đó. Hạn chế các món ăn vặt giàu phốt pho như cá khô, xương, phô mai hay lòng đỏ trứng nếu chưa hỏi bác sĩ. Khi cho uống thuốc, hãy giấu thuốc trong một miếng pate nhỏ (nếu bác sĩ đồng ý) thay vì trộn vào cả bữa, để lỡ bé chê thì cũng không bỏ mất cả bữa ăn.

Nước sạch cần luôn sẵn và được thay nhiều lần trong ngày. Vì mèo tiểu nhiều, khay cát nên được dọn thường xuyên và đặt ở chỗ dễ tới; với mèo già, khay có thành thấp giúp bé ra vào dễ hơn. Cuối cùng, hãy giữ cho bé ấm áp và tránh những xáo trộn như dọn nhà hay gửi khách sạn khi bệnh chưa ổn định, vì căng thẳng dễ khiến mèo bỏ ăn.

Chăm sóc mèo bệnh mạn tính đòi hỏi kiên nhẫn. Cứ nói rõ với bác sĩ về thời gian, chi phí và những gì gia đình có thể làm được, để cùng xây dựng một kế hoạch thực tế và bền vững.

13. Phòng ngừa và phát hiện sớm suy thận ở mèo

Bệnh thận mạn khó phòng tuyệt đối vì tuổi tác là yếu tố chính, nhưng phần lớn ca suy thận cấp có thể tránh được, và bệnh thận mạn hoàn toàn có thể được phát hiện sớm nếu mèo được tầm soát đúng lịch.

Khám sức khỏe định kỳ cho mèo lớn tuổi giúp phát hiện bệnh thận khi chưa có triệu chứng

13.1. Phòng suy thận cấp

Nhiều ca suy thận cấp hoàn toàn có thể phòng được. Nếu nhà có mèo, đừng mang hoa ly hay hoa hiên vào nhà, kể cả khi chỉ cắm bình vài hôm. Nước làm mát xe, hóa chất tẩy rửa và thuốc của người cần được cất trong tủ kín; chỗ nào bị đổ tràn thì lau sạch ngay. Khi mèo có vẻ đau hay sốt, tuyệt đối đừng cho bé uống thuốc giảm đau, hạ sốt của người.

Với mèo đực, hãy đưa đi khám ngay khi thấy bé rặn tiểu hoặc tiểu khó, vì tắc niệu đạo có thể làm tổn thương thận trong thời gian rất ngắn. Mèo từng bị sỏi tiết niệu cần được khuyến khích uống nhiều nước hơn; bạn có thể tham khảo thêm bài bệnh đường tiết niệu ở mèo.

13.2. Phát hiện sớm suy thận mạn

Vì tuổi là yếu tố nguy cơ chính, cách hiệu quả nhất là tầm soát định kỳ, với tần suất tăng dần theo độ tuổi như gợi ý trong bảng dưới đây.

Độ tuổi mèo Gợi ý tầm soát chức năng thận
Dưới 7 tuổi Khám sức khỏe hằng năm; thử máu, nước tiểu khi thấy bất thường hoặc trước khi gây mê
7–10 tuổi Khám, xét nghiệm máu (creatinine, SDMA), nước tiểu và đo huyết áp tối thiểu một lần mỗi năm
Trên 10 tuổi Nên khám mỗi 6 tháng, kèm xét nghiệm và đo huyết áp theo tư vấn của bác sĩ
Giống có nguy cơ thận đa nang (Ba Tư, Exotic…) Có thể siêu âm thận hoặc xét nghiệm di truyền từ sớm

Giữ mèo ở cân nặng vừa phải, chăm răng miệng, kiểm soát tốt các bệnh như cường giáp và tiểu đường cũng góp phần bảo vệ thận. Xem thêm gói tầm soát sức khỏe định kỳ cho chó mèo để lên lịch kiểm tra cho bé.

14. Khám và điều trị suy thận cho mèo tại Sacomvet

Khi bạn đưa một bé mèo nghi bệnh thận đến một trong hai cơ sở của Sacomvet ở TP Thủ Đức, bác sĩ sẽ hỏi kỹ chuyện ăn uống, đi vệ sinh, khám tổng thể rồi đề xuất các xét nghiệm cần làm. Phòng khám thực hiện thử máu, siêu âm, chụp X-quang để xem thận hoạt động ra sao, có sỏi hay chỗ nghẽn không. Có kết quả, bác sĩ sẽ cho biết bé đang ở giai đoạn nào, các hướng chăm sóc có thể chọn và khoản chi phí dự trù.

Mèo già ngại đi xa có thể đăng ký bác sĩ của phòng khám tới tận nhà thăm và lấy mẫu. Đọc thêm bài các bệnh thường gặp ở mèo để biết những bệnh khác hay đi kèm suy thận ở mèo già.

Đặt lịch khám hoặc tư vấn:

  • Cơ sở 1: 205 Thân Văn Nhiếp, P. Bình Trưng, TP Thủ Đức. Hotline: 0337 472 888
  • Cơ sở 2: 175 Lương Định Của, P. An Khánh, TP Thủ Đức. Hotline: 0977 451 595

Trường hợp mèo vừa tiếp xúc hoa ly, chất chống đông hoặc không đi tiểu được, hãy gọi ngay để được hướng dẫn xử trí trên đường đến.

15. Giải đáp thắc mắc về suy thận ở mèo

Dưới đây là ba câu hỏi mà người nuôi thường đặt ra nhất khi mèo nhà mình được chẩn đoán mắc bệnh thận.

Mèo suy thận cần được chăm sóc kiên nhẫn và theo dõi sát để duy trì chất lượng sống

Mèo bị suy thận có chữa khỏi được không? Suy thận cấp có thể hồi phục một phần hoặc hoàn toàn nếu được xử trí sớm. Suy thận mạn thì không hồi phục, vì mô thận đã xơ hóa không tái tạo được; việc điều trị nhằm kìm tốc độ bệnh và giữ cho mèo ăn ngon, sống thoải mái càng lâu càng tốt. Rất nhiều mèo phát hiện ở giai đoạn sớm vẫn sống khỏe thêm vài năm.

Mèo suy thận có nên ăn ít đạm không? Mèo là loài ăn thịt bắt buộc, vẫn cần đạm chất lượng cao để giữ khối cơ. Thức ăn dành cho thận thường điều chỉnh lượng đạm vừa phải và giảm mạnh phốt pho, chứ không cắt bỏ đạm. Tự nấu ăn hoặc tự giảm đạm quá mức có thể khiến mèo suy dinh dưỡng, teo cơ; hãy hỏi bác sĩ trước khi thay đổi khẩu phần.

Mèo uống nhiều nước có phải chắc chắn bị suy thận? Không. Uống nhiều, tiểu nhiều còn gặp ở tiểu đường, cường giáp, nhiễm trùng tiểu, bệnh gan và một số thuốc. Vì thế, kiểm tra máu và nước tiểu mới cho biết thủ phạm thật sự; đừng tự đoán rồi tự chữa.

Tóm lại, suy thận là bệnh rất phổ biến ở mèo lớn tuổi và có thể tiến triển lặng lẽ suốt nhiều tháng. Khát nước nhiều, đi tiểu nhiều, gầy sút là tín hiệu sớm; nôn, bỏ ăn, bí tiểu là lúc phải đến bác sĩ ngay. Tầm soát đều đặn, ăn thức ăn chuyên cho thận, giữ đủ nước và xử lý biến chứng theo phác đồ của bác sĩ là chìa khóa giúp mèo bệnh thận sống vui khỏe thêm nhiều năm.

Bài viết giúp bạn hiểu về bệnh; chẩn đoán, kê thuốc và theo dõi cho từng con mèo vẫn phải do người trực tiếp khám bé đảm nhận.